Wejście w życie traktatu lizbońskiego poprawi pozycję regionów i miast w systemie politycznym Unii Europejskiej i umocni rolę ich przedstawicielskiego organu w Brukseli - Komitetu Regionów.


 

Po ponad dwudziestu latach dyskusji na temat sposobu funkcjonowania UE i jej organizacji instytucjonalnej, traktat lizboński ma przygotować Unię Europejską do wyzwań XXI. wieku, uczynić ją bardziej demokratyczną, przejrzystą i skuteczną. Komitet Regionów od samego początku popierał nowy traktat, podkreślając znaczny postęp, jaki on oznacza dla władz lokalnych i regionalnych w Europie.

„Dzięki traktatowi lizbońskiemu prawodawstwo unijne będzie w przyszłości przyjmowane w sposób bardziej demokratyczny, Parlament będzie silniejszy, a Komisja będzie wysłuchiwała głosów obywateli, uczuli się na kwestię wpływu inicjatyw europejskich na regiony i gminy oraz stosowania zasady pomocniczości.  Ponadto traktat lizboński stanowi istotną podstawę prawną spójności terytorialnej, która jest kamieniem węgielnym przyszłej polityki regionalnej"- stwierdził przewodniczący KR-u Luc Van den Brande .

Podsumowując, w odniesieniu do roli europejskich regionów i miast oraz Komitetu Regionów  traktat lizboński wprowadzi następujące zmiany:

• Uznanie wymiaru terytorialnego UE
  Po raz pierwszy w historii Unia Europejska wyraźnie uznaje spójność terytorialną za podstawowy cel obok spójności gospodarczej i społecznej. Na przykład art. 3 zmienionego Traktatu o Unii Europejskiej stanowi, że UE „wspiera spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną oraz solidarność między Państwami Członkowskimi". To wyraźne uznanie wymiaru terytorialnego Unii jest olbrzymim krokiem naprzód w wysiłkach podejmowanych przez Komitet na rzecz uwzględnienia tego pojęcia we wszystkich politykach unijnych.

• KR-owi przyznano prawo do wnoszenia skarg
  Nowe postanowienia traktatu umacniają także rolę instytucjonalną Komitetu Regionów, przyznając mu prawo do wnoszenia skarg do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dwóch odrębnych przypadkach: po pierwsze w obronie swych prerogatyw instytucjonalnych, a po drugie w celu uchylenia unijnego aktu prawnego, który KR uznaje za sprzeczny z zasadą pomocniczości tzn. zasadą, według której decyzje mają być podejmowane na poziomie jak najbliższym obywateli.  Prawo to zostało obecnie zapisane w nowym protokole w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności.
  „Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w zakresie skarg w sprawie naruszenia przez akt prawodawczy zasady pomocniczości (...).
  Zgodnie z zasadami określonymi w tym samym artykule skargi takie mogą być również wnoszone przez Komitet Regionów w odniesieniu do aktów legislacyjnych, do których przyjęcia Traktat (...) wymaga jego konsultacji."

• Konsultacje Parlamentu Europejskiego z KR-em
  Traktat lizboński umożliwia także Parlamentowi Europejskiemu, a nie tylko Komisji i Radzie, konsultowanie się z Komitetem Regionów w przypadkach przewidzianych w traktach unijnych oraz we wszelkich innych przypadkach, w których PE uznaje to za wskazane, w szczególności gdy mają one związek ze współpracą transgraniczną. Ponadto nowy traktat przyznaje trzem instytucjom prawo do zasięgania opinii KR-u w nowych dziedzinach polityki, takich jak energetyka i zmiany klimatu.

• Kadencja KR-u przedłużona z czterech do pięciu lat
  Z myślą o dostosowaniu kadencji członków Komitetu do okresu kadencji stosowanego w pozostałych instytucjach unijnych, zwłaszcza w Parlamencie Europejskim i Komisji, przedłużono ją z czterech do pięciu lat. W konsekwencji kadencja przewodniczącego Komitetu i okres pełnienia pozostałych ważnych funkcji zostały przedłużone do 2,5 lat.

• Ważne odwołania do samorządów lokalnych i regionalnych
  Inną istotną zmianą jest zapisanie po raz pierwszy w Traktacie o UE prawa do samorządności lokalnej i regionalnej. Art. 4 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi, że „Unia szanuje równość Państw Członkowskich wobec Traktatów, jak również ich tożsamość narodową, nierozerwalnie związaną z ich podstawowymi strukturami politycznymi i konstytucyjnymi, w tym w odniesieniu do samorządu regionalnego i lokalnego".
  Traktat wprowadza także wiele nowych odwołań do szczebla lokalnego i regionalnego. Na przykład art. 5 ust. 3 Traktatu o UE obecnie ma następujące brzmienie: „Zgodnie z zasadą pomocniczości, w dziedzinach, które nie należą do jej wyłącznej kompetencji, Unia podejmuje działania tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele zamierzonego działania nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym, natomiast z uwagi na rozmiary lub skutki proponowanych działań możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Unii".

• Parlamenty regionalne posiadające uprawnienia ustawodawcze
  Podobnie traktat lizboński uznaje parlamenty regionalne posiadające uprawnienia ustawodawcze za nowe podmioty w unijnym procesie decyzyjnym: będą one uczestniczyły w tzw. procedurze monitorowania stosowania zasady pomocniczości. Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności uściśla, że: „Każdy parlament narodowy lub każda izba parlamentu narodowego może, w ciągu ośmiu tygodni od daty przekazania projektu legislacyjnego Komisji, przesłać przewodniczącym Parlamentu Europejskiego, Rady Ministrów i Komisji uzasadnioną opinię zawierającą powody dla których uznaje, że dany projekt nie jest zgodny z zasadą pomocniczości. Do parlamentu narodowego lub izby parlamentu narodowego należy zasięganie opinii, w razie potrzeby, parlamentów regionalnych mających kompetencje legislacyjne".

Źródło: Komitet Regionów