Jedynie 26 proc. mikroprzedsiębiorstw w Polsce wprowadza innowacje. Jeszcze mniej, bo jedynie 3 proc., prowadzi działalność badawczo-rozwojową. Niskie jest też...  wykorzystanie takich instrumentów jak dotacje, kredyt technologiczny czy fundusze kapitału podwyższonego ryzyka - czytamy w publikacji „Innowacyjność mikroprzedsiębiorstw w Polsce", wydanej przez PARP.

„Innowacyjność mikroprzedsiębiorstw w Polsce" to jedno z najbardziej gruntownych opracowań dotyczących tej tematyki. Autorki skoncentrowały się na czterech problemach badawczych:

• Diagnoza działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw
• Potencjał innowacyjny mikroprzedsiębiorstw
• Polityka wspierania innowacyjności mikroprzedsiębiorstw
• Instrumenty wspierające działalność innowacyjną mikroprzedsiębiorstw

Największą zaletą publikacji jest całościowe podejście do problemu. Autorki przeprowadziły badania ankietowe wśród 1500 mikroprzedsiębiorstw w całej Polsce. Przed przeprowadzeniem badań przeanalizowały dostępne materiały źródłowe związane z tematyką innowacyjności oraz zdefiniowały szczegółowo wspomniane wcześniej obszary badawcze.

Badanie wykazało istnienie silnej korelacji między regionem działalności a innowacyjnością najmniejszych przedsiębiorstw. Najwyższy poziom innowacyjności notuje się w województwach dolnośląskim, mazowieckim i śląskim, które są jednocześnie obszarami najbardziej atrakcyjnymi dla inwestorów. Innowacjom sprzyja też współpraca z zagranicą oraz działalność na rynku ogólnokrajowym. Tego typu firmy wprowadzają innowacje chętniej i częściej niż przedsiębiorstwa koncentrujące się wyłącznie na najbliższym rynku lokalnym. Wdrażanie nowości do praktyki gospodarczej wiąże się też z lepszą znajomością i wykorzystaniem dostępnych form finansowania zewnętrznego dla firm. Z dotacji korzysta 7,3 proc. innowacyjnych firm oraz 0,8 proc. tych, które innowacji nie wdrażają.  Niepokoi niski odsetek firm wdrażających innowacje - tylko 26 proc. przebadanych podmiotów deklaruje działania tego typu. To mniej niż w analogicznym badaniu przeprowadzonym w 2005 r. Co gorsza, jedynie 25 proc. firm zadeklarowało wdrażanie nowości w przeciągu najbliższych kilku lat. Firmy nieinnowacyjne rzadziej też dostrzegają zalety działalności w ramach klastrów (6 proc.); w przypadku przedsiębiorstw innowacyjnych 18 proc. z nich deklaruje członkostwo w klastrze.

Rozdział poświęcony omówieniu wyników badań desk research prezentuje przegląd bogatej dostępnej literatury, ustawodawstwa oraz oficjalnych dokumentów krajowych i unijnych, poświęconych tematyce innowacyjności. Ten rozpoczynający się od definicji pojęcia innowacji rozdział będzie szczególnie przydatny dla osób, które dopiero zaczynają interesować się tematyką innowacyjną - dostarcza on w jednym miejscu najważniejszych informacji, ale przede wszystkim wskazuje na kluczowe publikacje, warte dalszej lektury.

Znaczną część publikacji stanowi omówienie wyników badań ankietowych (przeprowadzonych metodą wywiadu bezpośredniego), gdzie czytelnik znajdzie wiele interesujących i ważnych dla zrozumienia problemu liczb i wykresów. Niski poziom innowacyjności mikroprzedsiębiorstw wynika między innymi z niewielkiej popularności prowadzenia prac badawczo-rozwojowych - zdecydowało się na nie jedynie 3 proc. przebadanych przedsiębiorstw. Warto jednak podążać za tą nieliczną grupą liderów, bowiem aż 88 proc. z nich ocenia, że prowadzenie prac B+R przełożyło się korzystnie na prowadzony biznes. 27 proc. z nich odnotowało korzyści finansowe, a 11 proc. odczuło poprawę jakości obsługi swoich klientów. Najczęstszą przyczyną porażek w działalności B+R są bariery finansowe, które uniemożliwiają dokończenie projektu.

„Innowacyjność mikroprzedsiębiorstw w Polsce" nie jest z założenia praktycznym poradnikiem przydatnym w prowadzeniu mikrofirmy. Kto chciałby potraktować publikację w ten sposób, może się rozczarować. To dokument dla osób odpowiedzialnych za tworzenie i prowadzenie w Polsce polityki innowacyjnej czy rozdział funduszy unijnych oraz naukowców, których zainteresowania badawcze obejmują tematykę innowacji. Tacy czytelnicy znajdą tu bogaty zestaw rekomendacji, których wdrożenie może przyczynić się do podniesienia poziomu innowacyjności najmniejszych przedsiębiorstw. Autorki słusznie zwracają uwagę na konieczność zwiększenia skuteczności instrumentów interwencji publicznej. Za niezbędne uważają wyodrębnienie mikroprzedsiębiorstw jako osobnego segmentu wsparcia. Główne kierunki wsparcia powinny przebiegać dwutorowo i trafiać z jednej strony do firm, które jeszcze nie przekonały się do innowacji, a z drugiej - do liderów innowacji, którzy już zrozumieli zalety biznesowe wprowadzania nowości, ale wciąż zmagają się z barierami w dostępie do kapitału.

Pozytywną cechą publikacji jest to, że jej autorki nie zamykają się w kręgu teoretycznych rozważań. Wyraźnie podkreślają znaczenie jasnej i prostej komunikacji z potencjalnymi beneficjentami pomocy.  „Należy zmodyfikować informacje zamieszczane do tej pory na portalach, opisujące przede wszystkim instrument [finansowy] w sposób ogólny, na informacje zmodyfikowane pod kątem potrzeb danej branży lub na przykładach działań prorozwojowych, które mają charakter uniwersalny, ale znalazły zastosowanie w konkretnym problemie przedsiębiorcy - zamieszczanie przy każdym instrumencie wsparcia opisu dobrej praktyki" - postulują, proponując m.in. intensywną promocję innowacyjności w Internecie (to kanał komunikacji stale zyskujący na znaczeniu wśród mikroprzedsiębiorców) oraz bezpośredni kontakt beneficjentów i ekspertów w formie czatów czy forów dyskusyjnych. Odważną i godną uwagi propozycją wydaje się też promocja innowacyjności na takich portalach społecznościowych jak Facebook czy Goldenline, czyli w miejscach, gdzie nie brakuje osób prowadzących własny biznes i jednocześnie otwartych na wprowadzanie nowych rozwiązań. Takie działania wydają się tym bardziej konieczne, że przebadani przedsiębiorcy rzadko kiedy zdają sobie sprawę, że mogą skorzystać z takich rozwiązań jak bon na innowacje czy wsparcie od anioła biznesu.

Większej promocji wymaga też idea klastra, bo jak zauważają autorki „mikroprzedsiębiorstw nie są w większości uczestnikami struktur klastrowych - głównie ze względu na to, że nie dostrzegają takiej potrzeby. Tymczasem może to być szczególnie ważne w zwiększaniu ich innowacyjności i konkurencyjności ze względu na możliwość łączenia z reguły niewielkich zasobów".

„Innowacyjność mikroprzedsiębiorstw w Polsce" to rzetelnie i całościowo przygotowana publikacja. Zarówno część poświęcona omówieniu wyników badań desk research, jak i rozdział dotyczący badań ankietowych, dostarcza czytelnikowi wysokiej jakości wiedzy o stanie innowacyjności w polskich mikroprzedsiębiorstwach w Polsce. Pozostaje mieć nadzieję, że osoby odpowiedzialne za polską politykę innowacji przeanalizują wnioski i rekomendacje zawarte w publikacji i zdecydują się na wcielenie wybranych propozycji. Przekonanie do innowacji grupy najmniejszych, często zachowawczo nastawionych przedsiębiorców nie będzie sprawą prostą, jednak systematyczne, zaplanowane na wiele lat działania powinny z czasem przynieść pożądany efekt.

„Innowacyjność mikroprzedsiębiorstw w Polsce"

Prof. dr hab. Małgorzata Juchniewicz, dr Barbara Grzybowska

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2010